به گزارش املش ما ، بر اساس جغرافیای طبیعی استان های شمالی و وقوع سیلاب های متناوب در رودخانه های منطقه هر چند سال یکبار، خسارت های جانی و مالی جبران ناپذیری در همه بخش ها به ویژه در حوزه کشاورزی برجای می گذارد.

استان گیلان ۵۲ رودخانه کوچک و بزرگ دارد که ۳۰ رودخانه آن سیل خیز بوده و هر ساله خسارتهای زیادی به استان وارد می کند.

از مجموع رودخانه سیل خیز استان گیلان، سفیدرود خود به تنهایی مرکب از آبراهه های کوچک و بزرگ متعددی است که به لحاظ سیل خیزی و اثرات منفی ناشی از بروز سیل حائز اهمیت فراوان است.

خشکرود، گرکانرود، ماسوله رودخان، رودخانه پسیخان، کیا رود، شلمانرود، ناورود، مرغک، سیاهرود، آستارا چای، هود ول، کانرود، سیره لیره، چلوند، لمیر، حویق، جوکندان، خواجه کری، نوکنده، شفارود، چاف رود، خالکایی، پلنگ رود خان، قلعه رودخان، گشت رود خان، لزرجان آچار رود، مرسا رود و… نام برد.

سیل گیلان ناشی از تخریب جنگلهاست

تخریب جنگلهای گیلان در سالهای اخیر از جمله مهمترین علل جاری شدن سیل در این استان است.

بر اثر تخریب جنگلها که مهمترین عنصر برای جلوگیری از سیل هستند، سبب شد تا با یک بارندگی در این استان سیلاب جاری شود.

یکی از مزایای مهم لایروبی افزایش مواد مغذی آب در طی پاشیده شدن آب بر سطح دریا است که موجب افزایش فیتوپلانکتون ها و رشد جلبک ها می شود

عدم لایروبی رودخانه ‌های استان گیلان در وقوع سیل نقش مهمی دارد، لایروبی رودخانه ‌ها هر سال انجام نمی ‌شود، در صورتیکه انجام لایروبی آنها و ساخت دیواره در دو طرف رودخانه ‌ها از جاری شدن سیل به داخل مناطق شهری و روستایی جلوگیری می ‌کند.

جمعی از کارشناسان می گویند جاری شدن آب های بالادست، لایروبی نشدن رودخانه های بزرگ و کوچک، کوچک بودن نهرها و متناسب نبودن این آبراه ها با حجم آب ورودی به هنگام بارندگی از جمله مشکلاتی است که سالانه خسارت های هنگفتی به بخش های مختلف بویژه بخش کشاورزی وارد می کند.

آنها تاکید می کنند که لایروبی رودخانه ها و نهرها می تواند در پیشگیری از خسارت های احتمالی سیل بسیار موثر باشد، حال پرسش این است که چرا با وجود تحمیل میلیاردها ریال خسارت وارده در این بخش، برنامه ریزی اصولی برای انجام طرح جامع مهندسی رودخانه ها اتخاذ نشده است در حالی که با ثبت نقشه ها و تعیین حریم رودخانه در سامانه سازمان های کلان کشوری کمک شایانی در حل مشکلات این بخش می شود.

بر اساس اطلاعات موجود، شماری از رودخانه های کشور از جوار و یا داخل روستاها و اراضی کشاورزی عبور می کند که در کمترین بارندگی طغیان کرده و خسارت جبران ناپذیری به بخش های مختلف وارد می شود.

برخی از کارشناسان، علل بروز سیل در استان های شمالی را سهل انگاری از جمله در استاندارد سازی، لایروبی نشدن رودخانه های فرعی و اصلی و کوتاه بودن دیواره رودخانه ها، تخریب و تصرف رودخانه ها عنوان کرده اند.

تجاوز به حریم رودخانه ها به عنوان یک عامل اصلی جلوگیری از خروج به موقع آب از عرصه های طبیعی است که باعث خسارات آب گرفتگی در بالادست می شود.

از طرف دیگر، زیان دیدن مستحدثات اجرا شده در حریم و بستر رودخانه ها باعث مشکلات زیادی می شود که در این راستا لازم است ابتدا حریم ها مشخص شده و سپس نقاط پر خطر تعیین و بودجه و اعتبار لازم برای این منظور در نظر گرفته شود.البته باید گفت: برداشت بی رویه از شن و ماسه رودخانه ها نیز سود کلانی را عاید عده ای کرده و باعث شده است که خسارات جبران ناپذیری بر پیکره رودخانه ها وارد شود و این گنجینه های ارزشمند طبیعی را یکی پس از دیگری در زمره نابودی بکشاند.

برداشت بدون برنامه ریزی مصالح از بستر رودخانه ها اثرات مخربی بر پیکره محیط زیست وارد می سازد.

در سالیان اخیر استفاده از شن و ماسه به همراه پیشرفت انسان در عرصه های مختلف کاربرد بیشتری یافته است. اثرات و زیان های مخرب برداشت مصالح آبرفتی از رودخانه ها و اراضی کشاورزی زیاد و باعث بروز مشکلات فراوانی شده است.

برداشت‌های بی‌رویه و غیر اصولی شن و ماسه از بستر رودخانه ها صدمات و آسیب‌های جبران ناپذیری به مناطق برداشت از قبیل فرسایش بستر، ایجاد تغییرات مورفولوژی، ریزش دیواره‌ها و مسیر اصلی رودخانه وارد کند.

رودخانه ها به عنوان شریان های حیاتی نقش بسیار مهمی در کشاورزی و اقتصادی منطقه ایفا می‌ کنند.

برداشت مصالح از رودخانه ها بطور مستقیم هندسه آبراه و تراز کف را تغییر می دهد که عواملی مانند انحراف جریان، انباشت رسوبات و حفاری گودال های عمیق می تواند در این خصوص موثر باشد.

برداشت بی رویه مصالح رودخانه ای علاوه بر تغییرات مستقیم بر محیط اطراف در رودخانه می تواند باعث ایجاد فروافتادگی آبراه، درشت دانه کردن کف و ناپایداری جانبی رودخانه نیز شود.

اگر برداشت شن و ماسه تحت اصول فنی مناسب و نیز مدیریت صحیح صورت گیرد نه تنها تبعات منفی به حداقل می رسد بلکه عملکرد و پایداری رودخانه ها نیز افزایش می یابد.

بنابراین می طلبد مسئولان برای حفظ و صیانت از محیط زیست نظارت کافی بر برداشت شن و ماسه از بستر رودخانه ها داشته باشند.

گردآوری: محدثه رمضانی املشی

Print Friendly, PDF & Email